Alzheimer

NIEUWS

Gepubliceerd op 10/11/2026 à 16:10

Alzheimer: is anderen helpen goed voor het geheugen?

Vrijwilligerswerk hangt samen met een tragere achteruitgang van het geheugen en andere cognitieve functies bij mensen met een genetische aanleg voor alzheimer. Een Amerikaanse studie biedt een interessante onderzoekspiste, maar bewijst niet dat vrijwilligerswerk de ziekte voorkomt.

Welke rol speelt genetische aanleg bij de ziekte van Alzheimer? Bij het ouder worden kunnen het geheugen, de aandacht en het redeneervermogen bij de ene persoon anders evolueren dan bij de andere. Deze zogeheten cognitieve functies worden mee beïnvloed door genetische factoren. Zo hangt een variant van het APOE-gen, ‘ε4’ genoemd, samen met een hoger risico op de ziekte van Alzheimer en een snellere cognitieve achteruitgang. Wie deze variant heeft, krijgt echter niet noodzakelijk de ziekte. Onderzoekers vroegen zich af of anderen helpen de cognitieve achteruitgang die met deze aanleg samenhangt, zou kunnen afremmen.

Het onderzoeksteam analyseerde de gegevens van 17.972 Amerikaanse volwassenen, verzameld tussen 1998 en 2020. De deelnemers legden op regelmatige tijdstippen onder meer geheugen- en rekentests af. Ze gaven ook aan of ze anderen hielpen en hoeveel tijd ze daaraan besteedden. De onderzoekers maakten een onderscheid tussen vrijwilligerswerk binnen een organisatie en onbetaalde hulp aan vrienden, buren of familieleden die niet bij hen woonden. Ze onderzochten hoe de cognitieve functies van de deelnemers evolueerden wanneer zij met deze activiteiten begonnen of ermee stopten.

Bij mensen met de APOE ε4-variant hing beginnen met vrijwilligerswerk en dat blijven doen samen met een tragere cognitieve achteruitgang. Wanneer deelnemers ermee stopten, ging dat daarentegen samen met een snellere achteruitgang. Het gunstige verband was al zichtbaar bij een beperkte inzet van gemiddeld minder dan vier uur per week. Dat is geen aanbevolen tijdsduur: de onderzoekers hebben niet vastgesteld hoeveel uur vrijwilligerswerk ideaal zou zijn. Voor hulp buiten een organisatie waren de resultaten minder duidelijk in de totale groep. Het gunstige verband kwam vooral naar voren bij deelnemers met een Latijns-Amerikaanse achtergrond. Ook de sociale en culturele context zou dus een rol kunnen spelen.

De auteurs geven verschillende mogelijke verklaringen. De contacten en relaties die ontstaan door anderen te helpen, zouden kunnen bijdragen aan de resultaten. Ander onderzoek suggereert ook dat anderen helpen samenhangt met een beter gereguleerde stressreactie en minder ontsteking. Dat zijn echter mogelijke verklaringen, geen mechanismen die in deze studie zijn aangetoond. De onderzoekers hebben niet rechtstreeks gemeten welke biologische veranderingen het verband tussen vrijwilligerswerk en cognitieve functies zouden kunnen verklaren.

Dat kan deze studie niet aantonen. Ze laat een verband zien, maar bewijst niet dat vrijwilligerswerk zelf de cognitieve achteruitgang afremt. Hoewel de onderzoekers rekening hielden met tal van factoren, blijven andere verklaringen mogelijk. Mensen bij wie de cognitieve functies beter behouden blijven, kunnen hun activiteiten wellicht ook gemakkelijker voortzetten. De resultaten gaan over de prestaties op tests. Ze bewijzen niet dat vrijwilligerswerk de ziekte van Alzheimer voorkomt. Ze laten evenmin toe te besluiten dat het de ziekte vertraagt bij mensen die al een diagnose hebben gekregen. Deze studie nodigt wel uit tot meer onderzoek naar de rol van onderlinge hulp bij het ouder worden van de hersenen. Voor de betrokkenen en hun families is dit een hoopgevende onderzoekspiste, maar geen verplichting of garantie op bescherming.